Son yıllarda İngiltere’de sigaranın yerine geçen popüler bir ürün var, özellikle de gençler arasında hızla yaygınlaşıyor: “vape”, yani elektronik sigara! Benim bile sokakta fark ettiğim bin bir çeşit aroması olan bu sigaralar, ortaokul-liseli gençler arasında resmen salgın haline geldi. 20 yaş altı gençlerde aşırı elektronik sigara kullanımına bağlı solunum yetmezliği ve akciğer sönmesi nedeniyle hastaneye yatma oranı son yıllarda iki katına çıkmış, yoğun bakımda tedavi yapay akciğere bağlanarak yapılmaktaymış.
İngiltere’de sigara kullanım oranı gerilese de sigara kaynaklı sağlık sorunları hâlâ toplum sağlığı üzerindeki en büyük yüklerden. Önlenebilir ölüm ve hastalık nedenleri arasında ise ilk sırada.
Buna çözüm olarak ilk adım, zamanın hükümetince 2022’de atıldı ve Dr. Javed Khan’a görev verildi. “Sigarayı Modası Geçmiş Hale Getirmek” adlı raporu hazırlayan Khan, ülkeyi 2030’a kadar öneriler sundu. Hükümet tarafından benimsenen öneriler dönemin başbakanı Rishi Sunak tarafından 2023’te parti konferansında duyuruldu. Sunak 2009 ve sonrasında doğanların asla sigara alamayacağı bu modeli hükümet politikası haline getirdiklerini açıkladı.
‘İLK SİGARASIZ NESİL’
Akabinde hükümet olan İşçi Partisi de kamu sağlığı önceliğiyle tasarıyı yeniden parlamentoya sundu ve destekledi. Tasarı Nisan 2026’da hem Avam Kamarası hem de Lordlar Kamarası’ndan geçerek parlamento yolculuğunu tamamladı.
İngiltere’de gençlere sigara satışını kademeli olarak tamamen yasaklayan “Tütün ve Elektronik Sigara Yasası” şimdi sadece sembolik bir adım olan kraliyet onayını bekliyor, bunun da birkaç gün içinde gerçekleşmesi öngörülüyor.
Hükümet bu yasayı hayata geçirerek “ilk sigarasız nesli” yetiştirmeyi ve elektronik sigara salgınını da dizginlemeyi amaçlıyor.
Dünyada benzeri az görülen “sigarasız nesil yaratma” modeline dayanan yasa uyarınca 1 Ocak 2009 ve sonrasında doğanlar yaşamı boyunca Birleşik Krallık’ta yasal olarak sigara/tütün ürünü satın alamaz. Şu an 18 olan yasal sınır her yıl bir yaş yükseleceği için bu yaş grubundaki gençler asla yasal sınıra ulaşamayacak. Yani bugün 15 yaşında olan bir çocuk, 18 ya da 80 yaşına geldiğinde de sigara alamayacak. Kapsamı genişletilen sigara yasağı çocuk parkları, okul ve hastane dışı gibi alanları da içine alıyor. Bu düzenlemeyle İngiltere, önümüzdeki yıllarda sigara kullanımını tamamen bitirerek sağlık sistemi (NHS) üzerindeki yükü azaltmayı ve sigara kaynaklı yıllık 80 bin ölümü sıfıra indirmeyi hedefliyor.
‘DESTEKLİ ÖLÜM YASA TASARISI’
İngiltere’de parlamento dönemi mayısta sona erer. Bir milletvekilinin bireysel yasa teklifi o dönem bitene kadar yasalaşamazsa zaman aşımına uğrayıp düşer. Sigarasız nesil bir “devlet politikası” olarak görüldüğü için engelleri aştı ancak daha önce yazdığım tartışmalı “destekli ölüm yasa tasarısı” bu takvime takıldı. Hem prosedürler hem de toplum ve siyasetçiler ikna edilemediğinden etik kaygılar nedeniyle Lordlar Kamarası’na takıldı. Muhalif lordlar tasarıyı durdurmak için 1.280 civarında değişiklik önergesi sundu, hepsinin tartışılması parlamento takvimine yetişmeyeceğinden 24 Nisan’daki son oturumda tasarı “zaman aşımına” uğrayarak şimdilik rafa kaldırıldı.
Tam da o gün İngiltere’deki yasadan umudunu kestiği için İsviçre’ye ölüme yatmaya giden bir kadın vardı. 56 yaşındaki Wendy Duffy’nin hiçbir hastalığı yoktu, fiziksel sağlığı yerindeydi. Ötanazi merkezindeki uzman depresyonda olmadığını, çok kararlı olduğunu belirterek talebini onaylamıştı. Dört yıl önce 23 yaşındaki oğlu Marcus’u kaybeden Wendy “düzenli ve kontrollü bir şekilde ölmek istediğini” söylemiş, son yolculuğuna da Lady Gaga ile Bruno Mars’tan “Gülümseyerek ölmek” şarkısını dinleyerek çıkmayı dilemiş.
