İktisatçı Mahfi Eğilmez, “Enflasyonu niçin düşüremiyoruz?” başlıklı yazısında Türkiye’de enflasyonun neden kalıcı olarak düşürülemediğini değerlendirdi. Eğilmez, enflasyonla mücadelede uygulanan yöntemleri, geçmişteki deneyimleri ve beklentilerin ekonomi üzerindeki etkisini ele aldı.
‘ENFLASYON YALNIZCA FİYATLARIN YÜKSELMESİ DEĞİLDİR’
Mahfi Eğilmez, Türkiye’nin uzun yıllardır çözülemeyen temel ekonomik sorunlarından birinin enflasyon olduğunu belirtti.
Eğilmez, enflasyonun zaman zaman gerilese de yeniden yükseldiğine dikkat çekerek, “Enflasyon yalnızca fiyatların yükselmesi değildir. Aynı zamanda beklentilerin bozulmasıdır. Beklentiler bozulduğunda insanlar gelecekte fiyatların daha da artacağını düşünmeye başlar. Bu beklenti yerleştiğinde enflasyonu düşürmek çok daha zor hale gelir” değerlendirmesinde bulundu.
ENFLASYONUN KAYNAĞI DOĞRU TESPİT EDİLMELİ
Eğilmez, enflasyonla mücadelede öncelikle sorunun kaynağının doğru belirlenmesi gerektiğini vurguladı.
Talep enflasyonu yaşanıyorsa faiz ve vergilerin artırılmasıyla harcamaların kısılabileceğini belirten Eğilmez, maliyet enflasyonu söz konusu olduğunda ise üretim maliyetlerini artıran unsurların kontrol altına alınması gerektiğini ifade etti.
Türkiye gibi üretimde ithal girdiye bağımlı ekonomilerde kur artışının doğrudan maliyet baskısı yarattığını kaydeden Eğilmez, bunun fiyat artışlarını hızlandırdığını belirtti.
TALEP VE MALİYET ENFLASYONU AYNI ANDA GÖRÜLEBİLİR
Mahfi Eğilmez, enflasyonun tek bir nedene bağlanmasının önemli bir hata olduğunu söyledi.
Eğilmez, talep ve maliyet enflasyonunun aynı anda görülebileceğini belirterek, faiz artırımı gibi adımların talebi azaltırken üretim maliyetlerini artırarak yeni fiyat baskıları oluşturabileceğine dikkat çekti.
BEKLENTİLER ENFLASYONLA MÜCADELEDE BELİRLEYİCİ
Eğilmez’e göre enflasyonla mücadelede en kritik başlıklardan biri beklentiler.
Üretici, tüketici ve yatırımcıların gelecekte enflasyonun düşeceğine inanmadığı bir ortamda fiyatlama davranışlarının buna göre şekillendiğini ifade eden Eğilmez, bu durumda enflasyonu düşürmenin zorlaştığını belirtti.
Eğilmez, beklentilerin düzelmesi için yalnızca faiz artışının yeterli olmayacağını belirterek kapsamlı reform ihtiyacına işaret etti.
YAPISAL REFORMLAR VURGUSU
Mahfi Eğilmez, güven ortamının sağlanabilmesi için hukukun üstünlüğü, liyakat, kurumların bağımsızlığı, demokrasi standardı ve öngörülebilirliğin güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Ekonominin yalnızca sayısal göstergelerden ibaret olmadığını belirten Eğilmez, güven unsurunun fiyatlama davranışları üzerinde doğrudan etkili olduğunu kaydetti.
ŞOK PROGRAM VE AŞAMALI PROGRAM AYRIMI
Eğilmez, enflasyonla mücadelede genellikle şok program ve aşamalı program adlı iki yöntemin uygulandığını belirtti.
Şok programda faizlerin hızla artırıldığını, vergilerin yükseltildiğini ve kurun sabitlenmeye çalışıldığını belirten Eğilmez, bu yöntemin kısa vadede etkili olsa da uzun süre sürdürülemediğini söyledi.
Aşamalı programın ise daha yavaş ilerlediğini ve başarısının büyük ölçüde yapısal reformlara bağlı olduğunu ifade etti.
2021 DÜŞÜK FAİZ POLİTİKASINA DİKKAT ÇEKTİ
Mahfi Eğilmez, 2021 yılında uygulanan düşük faiz politikasının enflasyon üzerinde ciddi etkiler yarattığını belirtti.
Enflasyon yükselirken faiz indirilmesinin kur şokuna neden olduğunu ifade eden Eğilmez, bunun maliyetleri artırarak fiyatlara hızla yansıdığını ve enflasyonun yüzde 80 seviyelerine ulaştığını hatırlattı.
‘ENFLASYONU DÜŞÜRSEK BİLE KALICI TUTAMIYORUZ’
Türkiye’nin geçmişte enflasyonu düşürmeyi başardığını hatırlatan Eğilmez, 2001 sonrası uygulanan reform programının bu başarıda etkili olduğunu ifade etti.
Ancak düşük enflasyonun kalıcı hale getirilemediğini vurgulayan Eğilmez, “Enflasyonu bir süre düşürsek bile onu kalıcı olarak düşük düzeyde tutamıyoruz. Bunun nedeni yıllardır aynı noktada düğümleniyor: Beklentilerin düzeltilememesi. Onun nedeni açıklanan programa güvenilmemesinde, onun da nedeni başta hukuk düzeni olmak üzere yapısal reformların yapılmaması, hatta mevcut olanların daha da bozulmasında yatıyor. Güven zayıfladığında beklentiler bozuluyor, beklentiler bozulduğunda da enflasyon yeniden yükselmeye başlıyor” ifadelerini kullandı.
