Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), dün, “Hürmüz krizi sonrası enerji mimarisi ve Türkiye” başlıklı bir rapor yayımladı. Alternatif enerji güzergâhlarına odaklanan raporu TEPAV Enerji ve İklim Değişikliği Çalışmaları Merkezi Direktörü Dr. Mühdan Sağlam kaleme aldı.
26 sayfalık raporda ilk olarak durum değerlendirmesi yapıldı. Hürmüz’ün kapanmasıyla günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve türev ürünün yanı sıra LNG, kondensat ve LPG akışının kesintiye uğradığı ve bunun enerji fiyatlarından gübre üretimine, petrokimyadan lojistiğe kadar uzanan geniş bir alanda zincirleme sonuçlar doğurduğu belirtildi. Bugün Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile enerji akışının kısa sürede eski seviyeye gelmeyeceği, küresel enerji mimarisinin sınırlı sayıda stratejik geçide aşırı bağımlı yapısının yönetilebilir olmaktan çıktığı değerlendirmesi yapıldı.
‘ENERJİ AKIŞ YOLLARI YENİDEN TASARLANMALI’
Raporda Hürmüz’e alternatif olarak gösterilen Doğu-Batı, Füceyre, SUMED, Irak-Suudi Arabistan, Eilat-Aşkelon ve Kerkük-Yumurtalık perol boru hatlarının genel olarak sınırlı kapasiteye sahip olduğu ve çoğunlukla ham petrol taşıdığı kaydedildi. Doğalgaz hatlarının da benzer şekilde Hürmüz’ü ikame edemeyeceği, daha çok tampon işlevi göreceği değerlendirildi. “Mesele yalnızca yeni güzergâhlar oluşturmak değil, yoğunlaşmanın kendisini yönetebilmektir. Burada odaklanılması gerekense enerji akışlarının tekil geçitlere, sınırlı sayıda altyapıya ve belirli üretim merkezlerine aşırı bağımlı olmaktan çıkarılması; yani mevcut yapının yalnızca iyileştirilmesi değil, belirli ölçüde yeniden tasarlanmasıdır” dendi.
‘TÜRKİYE YENİ MİMARİDE ÖNE ÇIKIYOR’
Ardından Türkiye eksenli alternatif güzergâhlar üzerinde duruldu. “Türkiye, Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayan konumu, mevcut boru hattı deneyimi, Ceyhan başta olmak üzere enerji altyapısı ve NATO şemsiyesinin sunduğu güvenlik zeminiyle yeni mimaride öne çıkan seçeneklerden biridir. Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı’na (BTC) ev sahipliği yapması ve TANAP üzerinden Azeri gazının Avrupa’ya taşınmasında üstlendiği rol, Türkiye’nin yalnızca transit değil, bölgesel enerji projelerinde deneyimli bir ortak olduğunu göstermektedir” dendi.
Orta Koridor üzerinde durularak, “Bu, yalnızca alternatif bir güzergâh değil; farklı kaynakları farklı hatlar üzerinden birbirine bağlayan ve kesintilere rağmen çalışabilen bir enerji mimarisinin temelini oluşturmaktadır. Bu yapının ayırt edici özelliği verimlilikten ziyade dayanıklılığı öncelemesidir. Amaç en kısa yol değil, kesintisiz ve alternatiflerle desteklenen bir sistem kurmaktır. Orta Koridor perspektifinden bakıldığında, petrol ve doğalgaz zengini ülkelerin Türkiye üzerinden Akdeniz’e açılarak yeni pazarlara erişimi kritik önem taşımaktadır” ifadeleri kullanıldı.
PETROL İÇİN KAZAKİSTAN VURGUSU
Raporda, “Önerilen yapı, Kazakistan ve Irak petrolünü Hazar ve karasal hatlar üzerinden Türkiye’ye ulaştırmak ve buradan çoklu çıkış noktalarına yönlendiren çok katmanlı bir sistem olarak kurgulamaktır” dendi. Yol haritası, “Kazak petrolünün Hazar’ı geçerek Azerbaycan’a ulaştırılması bu sistemin ilk adımını oluşturmaktadır. Kazakistan ile Azerbaycan arasında kurulacak bir boru hattı, petrolü doğrudan BTC sistemine bağlayarak Karadeniz’deki CPC hattına olan bağımlılığı azaltır ve kesintisiz yüksek hacimli akış sağlar. Boru hattının inşa edilememesi durumunda tanker taşımacılığı veya kısmi boru hattı-deniz taşımacılığı kombinasyonu devreye alınabilir. Kazak petrolü Azerbaycan’a ulaştıktan sonra Türkiye’ye aktarım süreci iki alternatifle ele alınabilir. BTC’nin günlük 1,2 milyon varillik aktarım kapasitesi vardır, ancak güncel veriler incelendiğinde hattın kullanımı kapasite sınırının epey altında kalmaktadır. Bu atıl kapasite, hattı sistemin ana taşıyıcı omurgası hâline getirebilir” şeklinde anlatıldı.
Suudi Arabistan, Kuveyt ve Basra’nın Ceyhan ile entegrasyonu ve böylece Ceyhan’ın dönüşümünden de bahsedildi. “Bu çerçevede ortaya çıkan yapı, bölgesel enerji sisteminde işlevsel bir rol dağılımı yaratmaktadır: Kazakistan ana tedarikçi, Irak yüksek hacimli tamamlayıcı kaynak, Azerbaycan transit ve dengeleme ülkesi, Türkiye ise işleme, depolama ve ticaret fonksiyonlarını bir araya getiren merkez konumuna yerleşmektedir” sözleri kaydedildi.
GAZDA TÜRKMENİSTAN ÜZERİNDE DURULDU
Doğalgaz için için de benzer şekilde alternatif güzergâhlar sunuldu. “Azerbaycan ve Türkmenistan, Avrupa Birliği’nin gaz ihtiyacının daha istikrarlı ve çeşitlendirilmiş bir şekilde karşılanmasında öne çıkan iki temel aktördür. Bu noktada Türkmenistan gazının sisteme eklenmesi, kritik bir tamamlayıcı unsur olarak öne çıkmaktadır. Türkmenistan gazının Hazar üzerinden Azerbaycan’a ulaştırılması, sistemin ilk ve en kritik adımını oluşturmaktadır. Türkmen gazı Azerbaycan’a ulaştıktan sonra Mevcut Bakü-Tiflis-Erzurum boru hattı, sınırlı hacimlerin hızlı biçimde taşınmasına imkân tanımaktadır. Ancak Azerbaycan ve Türkmenistan’ın aynı anda sisteme gaz vermesi durumunda kısa vadeli bu çözüm kapasite tavana yaklaştığı için zorlanabilir” denerek, Azerbaycan-Ermenistan-Türkiye hattının kurulması önerildi.
Katar gazının da Türkiye’ye ulaşması için rotalar çizildi. Raporda sonuç olarak, “Önümüzdeki dönemde temel mesele, yalnızca yeni güzergâhlar oluşturmak değil; enerji akışlarının nasıl organize edileceğini belirleyen mimariyi yeniden kurgulamaktır. Bu dönüşüm, verimlilik ile dayanıklılık arasında yeni bir denge kurulmasını zorunlu kılarken Türkiye gibi bağlantısallık kapasitesi yüksek ülkeler için de önemli ancak koşullu bir rol alanı yaratmaktadır” ifadeleri kullanıldı.
